Áp xe gan do amip là một bệnh có nhiều ổ mủ trong nhu mô gan do amip gây nên. Trong các bệnh nhiễm khuẩn gan mật thì áp xe gan do amip là một trong những bệnh hay gặp nhát nước ta.

  1. Nguyên nhân và bệnh sinh

Amip (Entamoeba Histolytica) là tác nhân gây bệnh. Sau khi chui qua niêm mạc đại tràng để đột nhập vào máu, E. histolytica theo các tĩnh mạch mạc treo đại tràng để vào gan. Đầu tiên chúng gây ra các vi huyêt khối do tắc mạch. Các vi huyết khối này sẽ bị hoại tử. Nhiều ổ vi hoại tử sẽ hợp lại thành áp xe.

Áp xe gan (Ảnh minh họa)

Ổ áp xe thường nằm bên phải (90%), rất ít khi ở gan trái. Đa số là một ổ duy nhất, có khi 2-3 ổ thông nhau hoặc không thông nhau, cũng có khi có hàng trăm ổ nhỏ (hiếm gặp).

Ổ áp xe thường chứa mủ. Mủ không mùi, không có vi khuẩn, màu chocolate, nhưng có khi có màu trắng xanh hoặc café sữa.

  1. Triệu chứng

    Áp xe gan (Ảnh minh họa)

Áp xe gan có những triệu chứng chính sau:

  • Đau mạnh tại một điểm nhất định ở vùng gan. Do ổ áp xe thường nằm ở mặt sau gan phía bên phải nên bệnh nhân có cảm giác đau xuyên lên vai phải, đau tức mặt sau đáy ngực phải.
  • Sờ thấy bờ dưới gan to vượt quá bờ sườn đối với áp xe gan phải. Nếu là áp xe gan trái, sẽ thấy một khối liền gan nằm phía trên rốn.
  • Sốt cao 39-40 độ C, toàn trạng sút nhanh, lưỡi bẩn, môi khô.
  • Xét nghiệm máu thấy bạch cầu tăng cao, đặc biệt tốc độ lắng máu tăng rõ rệt. Chụp X-quang bụng không thuốc thấy bóng gan to, cơ hoành bịđẩy lên cao nếu là áp xe gan phải. Độ chênh lệch giữa cơ hoành phải và trái bình thường là 2 cm, nay có thể vượt lên tới 8-10 cm. Góc sườn hoành phải mờ do phản ứng màng phổi.

Hiện nay, việc sử dụng máy siêu âm đã giúp nhiều cho chẩn đoán áp xe gan.

  1. Điều trị

Nếu không được phát hiện và điều trị sớm, áp xe gan có thể gây nhiều biến chứng như vỡ vào ổ bụng gây viêm màng bụng toàn thể, vỡ qua cơ hoành vào màng phổi (nếu là áp xe gan phải). Áp xe gan trái có thể vỡ vào màng tim gây chèn ép tim, tử vong đột ngột…

Hiện nay để điều trị áp xe gan hoặc kiểm soát biến chứng áp xe gan do amip chủ yếu là điều trị nội khoa, dùng thuốc đơn thuần hoặc phối hợp với chọc hút mủ. Nếu dùng đầy đủ và đúng cách thì không có tái phát và tỷ lệ tử vong gần như không có. Trừ một số trường hợp đặc biệt đã điều trị bằng thuốc và phối hợp chọc hút đúng cách nhưng mủ không giảm, kích thước ổ mủ không nhỏ đi, bệnh nhân vẫn sốt ảnh hưởng đến sức khỏe toàn thân nên có chỉ định phẫu thuật.

Chọc hút mủ phối hợp: Có thể chọc sớm nếu áp-xe quá to hoặc đe dọa biến chứng. Hoặc chọc muộn sau 5 – 7 ngày điều trị bằng thuốc.

Mổ phối hợp dùng thuốc: Khi có biến chứng nguy hiểm. Dọa biến chứng: nếu không có điều kiện chọc hút. Khi bệnh nhân đến quá muộn. Ổ áp-xe quá to. Dùng thuốc đầy đủ, phối hợp chọc hút mủ mà không có kết quả.

Biến chứng áp xe gan do amip nên được chúng ta nhận thức rõ về mức độ nguy hiểm của nó nhằm có biện pháp kiểm soát đúng đắn. Trong quá trình điều trị bệnh nên tuyệt đối tuân thủ đúng chỉ dẫn của các bác sĩ chuyên khoa, không nên quá lo lắng mà lạm dụng thuốc để tránh ảnh hưởng xấu cho sức khỏe.

Điều trị áp xe gan (Ảnh minh họa)

  1. Biến chứng

Biến chứng thường gặp là vỡ ổ áp xe:

  • Vỡ ổ áp xe vào các khoang thanh mạc:
  • Vỡ vào màng phổi: gây khó thở, đau lan lên ngực phải do tràn mủ màng phổi, chọc hút màng phổi phải có mủ màu sô cô la, không mùi. Hay gặp khi ổ áp xe gan ở hạ phân thuỳ VII – VIII sát vòm hoành phải.
  • Vỡ vào phổi – phế quản: gây ho nhiều, khạc ra mủ sô cô la, sau đợt khái mủ bệnh nhân thường đỡ hơn hay gây ra áp xe phổi.
  • Vỡ vào màng tim gây hội chứng chèn ép tim, thường diễn biến nặng, gặp khi ổ áp xe gan ở hạ phân thuỳ II, III.
  • Vỡ vào ổ phúc mạc gây ra viêm phúc mạc.
  • Vỡ vào các tạng lân cận trong ổ bụng:
  • Vỡ vào dạ dày, ruột: nôn ra mủ màu sô cô la hoặc đi ngoài ra mủ.
  • Vỡ vào túi mật hay đường mật.
  • Vỡ vào vùng hố thận phải: gây viêm tấy vùng quanh thận.
  • Vỡ ra ngoài thành ngực: gây ra amíp da, hoại tử da lan rộng, khó điều trị.
  1. Phòng ngừa bệnh

Bệnh lỵ amip lây lan qua đường tiêu hóa (amip có trong thức ăn sống, nước bẩn chứa kén amip). Kén amip trong phân người mắc bệnh thải ra còn sống được nhiều tuần ở khí hậu nhiệt đới. Do vậy, phương pháp phòng bệnh tốt nhất là thực hiện vệ sinh ăn uống. Khi đã mắc bệnh, cần điều trị triệt để bằng thuốc diệt amip đặc hiệu, tránh tạo thành áp xe gan.

Nguồn: Tổng hợp